Wêjeya bêzar…

Sîyamed Sîpan

Çanda Kurd, reha wê Wêjeya Kurd, kaniyek jenggirtî û veşartî ye, ku heta roja îro zêde lêgerîn li ser çênebûye. Lewra kanî bêzar maye…

Kanîyek ku bahr û okyanusan ji şaxên xwe ber dide.

Tu çiqas ji vê kanîyê vexwî, tu yê nikaribî hesretiya dîroka tepisandî di gulpekê de bera nav newalên nirxên xwe bidî û bihêle ku bêzarî di newalên nirxên te de bêzar bimîne. Tu yê nikaribî dizên wêjeyê li ser ar ê dilê xwe bifetisînî, tu yê nikaribî bibe rist û xwe di nav ava kanîya wêjeyê de berdî.

Dizên Dîrokê, dizên Çandê her ku di Welatê Agir û Rojê, Welatê Kurdîstanê de derbas bûye, destvala neçûye, bê hudûd paxlên xwe yên gemarî tijî xemla çanda welatê min kirîye. Bi sedan dîwan, stran, gotar û gotinên pêşîyên me niha di zimanên biyanî de tên hejandin û di nav qîlên qirêj de tên cûtin û di devên xwînî de tên bi kar anîn.

Lewra min got ez xwe berdim nav vê bahrê, ji vê kaniye vewxim û min dest pê kir:

Geh „Cîgerxwîn“ dibim, geh „Dilbirîn“ dikevim nav bêbextiya dîrokek bê rehmê fetisîyê rastîyan. Carna dibim Baba Tahirê Uryan, dîlê nirxên hestên xwe û carna jî dibim Feqîyê Teyran û bi zimanê çivîkan ristên hesretiya bêhnek bayê azad dinihirînim. Carînan jî dibim stran û di devê Evdalê Zeynikê de li ber bayê dîrokê têm xistin…

Netewek bi nirx û çanda xwe tê nasîn, ku ev tunebe cûdabûn di navbera gelan jî tune ye, ku ev tune be hebûna civakî jî tune ye, hemû tişt bê wate û lal dimînin. Nirx mirov dikare bi wêje, bi ziman û bi çandê bi lêv bike. Wêje, ziman, çand amûrê xwe naskirin û nasîna civakan e. Di jîyanê de „ziman“ alavê ku mirov xwe pê tîne ziman, lê belê di wêjê de ziman zêdetir wek amûr ji bo armancê tê bi kar anîn.

Derxistina holê ya berhemekê, neku wek axaftinê wek peyvê bi kar tê anîn, peyv û hevokan li nav hev dixe û nûjenîyek, nayê ji bîr kirin diafirîne, mirov dikare wek Wêje di nav de Helbest bîne ser lêvên xwe. Helbestvan gotaran, peyvan û hevokan hemûyan li nav hevdû dixe û di dawiyê de dihûnîne mîna keziyên Wêjeyê. Li ber ba xistina kezîyên Wêjeyê jî xebat û liva Lêkolîneran e.

Wêjeya Kurd mirov dikare bi du pajan bi şax bike,

Beşa Wêjeya nivîskî û Beşa Wêjeya Peyvkî yan jî devikî.

Ji bo ku dagirkeran çavê xwe bera axa Kurdîstanê ya zêrîn daye bi sedan salan peynûsê dapîrên me asteng kirine, Wejeya Nivîskî zêde pêş de neçûye. Zêdetir Wêjeya devikî ango peyvkî xwe li hemberî hemû qedexe û astengkirinan parastiye û xwe bi pêş de xistiye. Nirxên dapîrên me û wêneyên dîrokê wusa ji hezar salan hatine heta roja îro.

Bi vî awayî Helbest, Çîrok, Serpêhatî, Destan, Stran û Gotar mirov dikare wek şaxê Wêjeya gel a nivîskî bîne ziman. Ji bo ku nivîskarên wan ne dîyar in, dikeve nav bahra berhemên gel.

Dîwanên, ku piştî hemû tinekirin û asîmlebûna li ser ziman û nasnama wî, heta roja îro gihiştiye destê me, gelek kêm û ne beşabeş e. Ev jî li gor qalibên nivîs û pêşketina zimanê erebî hatine honandin û dikeve bin şaxê Wêjeya dîwanî ya gel bi nivîskî.

Piştî ku ola îslamyetê belav dibe, ev bandorek mezin li ser çanda kurd dike, bi taybetî li ser ziman û wêjeya kurd. Wek mînak çiqasî erebî di gotarê de bihata bi kar anîn ewqasî nivîsar bi bandor dibû û qalibê ne pêşketî yê zimanê erebî bê gûman bi bandor bû. Ji bo ku Nûserên Kurd wek ku min anî ziman li gor qalibên zimanê erebî berhemên xwe honandine, di pêşketinê de jî qels mane.

Gelek Helbestvan û Nivîskarên Kurd bi zimanê biyanî nivîsandine û ez bi hetikî dibêjim ku xizmet ji Wêjeya biyanîyan re kirîne.

Ev agahî û zanista li ser Wêjeya Kurd em hemû deyndarê Lêkolîner û Kurdologên biyanî ne, ku li ser Wêjeya Kurd lêgerîn pêk anîne. Zanyarên Kurd ên ku li ser wêjeya Kurd serê xwe êşandine bi daxbarî dibêjim ku kêm in.

Li Gel hemû zext û zordestiyên li ser çand, wêje û zimanê wî jî, Kurdan xwe parastine û nehiştine ku bibe qurbanê derewên dagirkeran.

Cegerxwîn li ser agir rist dixist dîlanê, Elî Herrîrî dilê xwe dixist devê xwe ji bo gotarên Kurd bigihêjin roja îro, Melayê Cizîrî xwe kir mêvanê şevên kûr û dirêj da ku kaniya wêjeya kurdî ya bêzar di nav jengê de winda nebe, Ehmedê Xanî hezkirin li xwe tobe kir, ji qêndî evîna nivîsandina helbestan.

Lê rastiyek mirova matmayî dike, ev jî ne eleqedarbûna Kurdan a ji bo nivîsên kurdî ne. Helbestvan û nivîskarên me yên ku bûn sedemên avakirina nirxên kurdîtîyê, çima di nav rûpelên pirtukên tozgirtî de lal dimînin? Em çima zimanê zêrîn diguherînin bi paxirên genî?