‘Birîndara axa welatê xwe
me’
|
 |
‘Jana dilê axa
dîl, mirovên xwe
mîna pêta agir ji
her alî ve germ dike
û xortên tije hêvî
ji çavê Dêrikê
derdixe. Evqas sînor
û şewat, derfetên
nivîsandina min bûn,
xama wê bûn û hîna
jî berdewam e.’
|
|
Nivîskar û helbestvana jin
çawa ji nav dîwarên qalind û
sînorên olî yên civaka
şermîn derdikeve. Evîna
peyvê û eşqa henlbestê çawa
û kengê lê peyda dibe? Bi
kurtahî çîroka helbestvaniya
jina kurd çi ye? Em ji Xelat
Ehmed guhdarî bikin...
Destpêka bişkîvîna
helbestê di jiyanê we de
çawa û kengî bû?
Ma kesek ji teyrikan dipirse
kengî hûn bi firê ketine
hinga hîn çavên min girtî
bûn, wexta min dizanî ezman
şîn û fireh in û gazî çengên
min dikin. Peyv di giyanê
min de li xwe digeriyan û
min ji bilî ezmanan bîra
tiştekî din nedibir. Hîn min
bi heriyê xanîşok çêdikirin
û di çemên gund de bi qazan
re diketim avê wexta
pirtûkên min û wan em bi hev
re dibirin ramyariyê û mezin
dibûn. Çavxilmaş di sibehên
Dêrikê yên bi bayê bakur yê
seqem qamçîkîrî de, ez û
peyv bi hev re diçûn
helbestan. Zimanê biyanî,
kuştiyên Dîcle, razên ji
zaroktiya min veşartî ez
hildidam pirsan. Hevok bi
hevok min per û peyvên xwe
dadiweşandin û bi pirsên xwe
ve xwe davêt helbestê. Ji
hinga de birîndara axa
welatê xwe û xewnên
xortaniyê bi helbestê re
perwazan didim xwe.
Heya çi radeyê mercên
derdorê derfeta nivîsandinê
ji we re vedikirin?
Derdor ji demeke nenas ve di
xwe de dikele. Girêkên di
her gavê de nayên jimartin.
Axa bindest miletê xwe ji
dest û lep kirine. Sînorên
gunehkariya olî û pîvanên
şermiyê yên civakî dîwarên
qalind di hundirê mirovan de
ava kirine, ezman gelekî
piçûk kirine. Ji kevinbûna
rêzan û yekbûna civatê li
ser rastiya van sînoran, ji
her kesî we ye ku eve
rastiya jiyanê, hewildanên
guhertinê pir zehmet û
bêçare ne û bi dijwarî tên
birîn, nexasim heger ji
aliyên jinan ve be.
Guhertinên çêdibin seransere
ne, ne di radeyên bingehîn û
hişmendiyê de ne.
Ji aliyê din ve jana dilê
axa dîl mirovên xwe mîna
pêta agir ji her aliyê bayê
re germ dike û xortên tije
hêvî ji çavê Dêrikê derdixe.
Evqas sînor û şewat,
derfetên nivîsandina min bûn,
xama wê bûn û hîna jî
berdewam e.
Bandora penaberiyê li ser
hunera we bi çi awayî ye?
Penaberiyê ez hîn kirim bi
tenê bigirîm, bi tenê
bikenim, di zehmetiyan de li
derdorê xwe nenêrim û li
hêviya arikariyê nemînim, li
ser xwe re li Xwedê nenêrim
li bendî dilovaniya wî , lê
bi xwe li çareseriya xwe
binêrim. Penaberiyê ez hîn
kirim rêzê ji mirovan re
bigrim, bi rêz li yê din
binêrim, bi hemû cidabûnên
wî.
Li Ewropa ya pir bi rêk û
pêk û aqilmend ez hîn bûm
hêviyên xwe gelek mezin
nekim û her derfeta xisarê
jî li ber çavên xwe bihêlim.
Penaberiyê derfet da min ku
ez welat û bîranînên xwe ji
dûr ve bibînim û bi dilovanî
li wan binêrim, gelek aliyên
xweşiya wan jî ji nuh ve
bibînim. Li Ewropa hînî
rêzgirtina xwe wek jin û
parastina maf û azadiya xwe
bûm. Van tiştan hemûyan bi
helbesta xwe re par ve dikim.
Dayîk û helbestvan, di
jiyana we de herdû delamet
çawa bi hev re têkiliyê
dikin?
Dayîkbûn jinê digihîne,
kaniyên dilovaniyê di giyanê
wê de fireh û hêmin dike.
Evîndarî nazdariya mêbûna wê
belî dike, zaroktiya giyana
wê geş dike, karîna dîtina
xweşiktahiyê hêsantir dike,
xweşiya jiyanê berûçav dike
û helbest hewcedara van
hestane da bi duristî were
afirandin.
Heger bi ser van hebûnan de
ya helbestvan paşxaneyeke
dewlemend ji zaniyariyê hebe
û çaresera zimanê
nivîsandina xwe be, bêguman
dê bikaribe berekî berketî
bide.
Helbest wek zarokeke piçûk e
li ser destên min, qet mezin
nabe û pirxwestek e, di
heman demê de wek mehîneke
kihêl e cegerdariyeke yeman
ji siwartiya wê re divê.
Taybetiya têkilîya jinê
bi helbestê re hûn çawa
dibînin?
Heger jina helbestvan cîhanê
bi hemî tişt û bûyerên wê di
neynika xwe re, ne di ya
civaka (peya) re bibîne, dê
ew taybetî bi xwe xuya bike,
di hilbijartina babetan de,
di nêrînan de, heya di
hilbijartina peyvan de.
Heger ya helbestvan ji
jinbûna xwe netirse, şerm
neke û xwe kêm nebîne wê
bikaribe helbesteke azad û
bihna kesayetiya wê jê bê
binivîsîne, helbesteke ku
sînorên wê tenê helbest bi
xwe be.
Zor û zehmetiyên wêje û
helbestvaniyê çi ne, li gorî
jineke kurd?
Ez li ser mercên gelemperî
naaxivim ji ber ew ji her
kesî re xuya ne. Zehmetiyên
afirandina helbestê bi xwe
jî hene, yek ji wan kêm û
qelsbûna pirtûkxaneya kurdî
ya nivîsandî ye, sînorên
tirsê yên qalind di hundirê
kesê kurd de, nexasim yên
civakî. Çend cegerdarî ji ya
helbestvan re divê da wan
sînoran di hundirê xwe de
bigre û xwe û nivîsandina
xwe jê azad bike, ji bilî
tembiya dibistanan,
alîgiriya partiyan, nerînên
tevahî yên bi wext re, rê ji
behtandinê re nehiştine, ji
bilî zehmetiya xwe
azadkirina ji ziman û
nerînên helbesta kurdî ya
kilasîk yên pir hişk û bê
can bûne, ew nerînên îro jî,
gelek nivîs di bin navê
helbesta nûjen de pêk
tînin.Heger em li zarzimanê
kurdî vegerin û guh bidin
lawik, heyran û destanên ku
jinan gotine yan li ser
zimanê wan hatine gotin, em
dê bibînin ku ew gelekî ji
yên vê gavê azad û
cegerdartir û di huneriya
xwe de dewlemendtir bûn.
Giyan, raman û hezkirina wan
ji ya xwendevanên aniha pir
xurtir bû. Çêlîkên çand û
jiyana xwe bûn. Xwendina bi
zimanê biyanî em ji jîndarî
û dewlemendiya hest û
ramanên zarzimanê me dûr
kirine. Paldana li ser
xwendina dibistan û zimanê
biyanî tenê, helbesta me bê
giyan dike. Dengê Fadilê
Cizîrî giyanê min tije
Kurdistan dike, pêlên dengê
wî di heyran jaro de
hezjêkirinek Xwedayî terxanî
hestên min dike.
Hûn çawa dîroka wêjeya
kurdî dinirxînin?
Ji melayê Cizîrî û wêdetir
em tiştekî nivîsandî nizanin,
miletê kurd yê hezarsalan e,
di bindestiya bê serî de
beşek mezin ji çanda xwe
winda kiriye. Her û her di
tayekî zirav de dirêse,
tiştên ji nifşekê digihên
nifşê pey re pir hindik in,
heya ku em dikarin bêjin her
nifşekê ji nûh ve dest pê
dike. Îro cîhan hatiye
guhertin û derfetên mezin ji
bo şikandina sînorên qedexe
bi hemî radeyên wê hatine
vekirin, aniha afirandina
çandeke hêja tenê
berpirsiyariya nivîskar e.
Xelat Ehmed kî ye?
Li Dêrika Başuré Biçûk
çavên xwe li jiyanê
vekir. Ji sala 1999 an
vir de li Siwissreyê
dijî. Pirtûka wê ya
yekemîn bi navê Çareke
Berbangê li Duhokê hate
çapkirin. Ya duyemîn bi
navê Bîrnanîna Kulîlké
Okaliptus jî li Urdunê
gihande xwendevanan.
MUSTAFA YILDIZ
ZÜRIH
YENİ ÖZGÜR POLİTİKA
|
|
